TEKNİK REHBER
Separatörler: hava ayırıcı, tortu tutucu ve tesisatı koruma
Kapalı devre bir ısıtma veya soğutma tesisatının ömrünü kısaltan iki şey vardır: içindeki hava ve içinde dolaşan tortu. Separatörler bu ikisini sudan ayırıp sistem dışına alır. Küçük ve ucuz ekipmanlardır ama korudukları pompa, eşanjör ve kazan çok daha pahalıdır.
Havanın tesisata verdiği zarar
Su içinde çözünmüş halde hava bulunur. Sıcaklık yükseldiğinde ve basınç düştüğünde bu hava serbest kalır, mikro kabarcıklar halinde devrede dolaşır. Sonuçları şunlardır:
- Isı transferinde düşüş: Eşanjör kanallarında ve radyatörlerde biriken hava, ısı geçen yüzeyi devre dışı bırakır.
- Korozyon: Serbest oksijen, karbon çelik boru ve kazan yüzeylerinde paslanmayı başlatır; çıkan pas da tortu olarak devreye karışır.
- Pompa kavitasyonu: Emiş tarafındaki kabarcıklar çarkta çökerek gürültü, titreşim ve aşınma yaratır.
- Ses: Radyatör ve borulardaki şırıltı, kullanıcının fark ettiği ilk belirtidir.
Hava ayırıcı, akışı yavaşlatıp içindeki tel örgü yapıda kabarcıkların birleşmesini sağlar; büyüyen kabarcık yukarı çıkar ve otomatik purjörden atılır. En verimli çalıştığı yer suyun en sıcak, basıncın en düşük olduğu nokta — yani kazan çıkışıdır.
Tortunun tesisata verdiği zarar
Tortu; montaj artığı kaynak curufu ve talaş, korozyon ürünü manyetit ve çamur, kireç kırıntılarından oluşur. Devrede dolaştıkça:
- Plakalı eşanjörün dar kanallarını tıkar, kapasiteyi düşürür.
- Pompa salmastrasını ve çarkını aşındırır.
- Termostatik vanaların ve kontrol vanalarının oturmasını bozar.
- Kazan yüzeyinde birikip yerel aşırı ısınmaya yol açar.
Tortu tutucu, akışı genişleyen bir hacme alarak hızı düşürür; ağırlaşan parçacıklar dibe çöker ve alttaki tahliye vanasından boşaltılır. Doğru yeri pompanın ve eşanjörün emiş tarafı, yani kazan dönüşüdür.
Manyetik tutuculu tipler
Karbon çelik tesisatlarda oluşan korozyon ürününün büyük bölümü manyetittir ve manyetiktir. Gövde içine yerleştirilen bir mıknatıs çubuk, çökmeyecek kadar ince olan bu parçacıkları da yakalar. Isı pompası ve yoğuşmalı kazan tesisatlarında, cihaz üreticileri çoğunlukla manyetik tutucuyu şart koşar — garanti şartlarını kontrol etmekte fayda var.
Paket tip: ikisi bir arada
Hava ayırıcı ve tortu tutucu tek gövdede birleştirilebilir. Üst bölmede hava ayrımı, alt bölmede tortu çökeltme yapılır. Yer kazandırır, montaj işçiliğini yarıya indirir ve tek noktadan bakım imkânı verir. Dar kazan dairelerinde en çok tercih edilen çözüm budur.
Seçim kriterleri
| Parametre | Neden önemli |
|---|
| Debi (m³/h) | Gövde çapını belirler; hız düşmezse ayırma olmaz |
| Bağlantı çapı ve tipi | Flanşlı veya dişli, hat çapıyla uyumlu |
| Çalışma basıncı ve sıcaklığı | Gövde et kalınlığı ve malzeme sınıfı |
| Akışkan | Su, glikol karışımı veya proses sıvısı |
| Manyetik tutucu gerekli mi | Karbon çelik tesisatta ve ısı pompasında evet |
En sık hata, separatörü hat çapına göre seçmektir. Belirleyici olan çap değil debidir; içindeki akış hızı belli bir değerin altına inmezse ne hava ayrılır ne tortu çöker. Bu yüzden separatör gövdesi çoğu zaman bağlantı çapından bir kademe büyük olur.
Montaj ve bakım
- Hava ayırıcı kazan çıkışına, tortu tutucu kazan dönüşüne konur.
- Her ikisi de pompadan önce, eşanjörden önce olacak şekilde konumlandırılır.
- Devreye alma sonrası ilk hafta tortu tahliyesi her gün yapılır; montaj artıkları o dönemde gelir.
- Sonrasında ayda bir tahliye, yılda bir iç gövde kontrolü yeterlidir.
- Manyetik çubuk periyodik olarak çıkarılıp üzerindeki manyetit temizlenir.
Vefa Heat'ten temin
Vefa Heat hava ayırıcı, tortu tutucu ve paket tip separatörleri projeye göre imal eder; gövde çapı, bağlantı tipi ve manyetik tutucu seçeneği tesisatınıza göre belirlenir. Yeni bir plakalı eşanjör veya denge kabı yatırımı yapıyorsanız, separatörü aynı projede değerlendirmenizi öneririz — eşanjörün ömrünü doğrudan uzatır.
Debi, bağlantı çapı ve akışkan bilgilerinizi iletin; uygun gövdeyi seçip fiyatlandıralım.